Hoe schaarste vrijgevigheid beïnvloedt
Anekdotes laten zien dat mensen die met minder opgroeien vaak eerder geven, wat hun sociale vaardigheden benadrukt. Een neef die een kamer moest delen, is vaak de eerste die zijn bank aanbiedt als slaapplek; een broer of zus die kleding van anderen droeg stopt biljetten van twintig euro in verjaardagskaarten, terwijl anderen cadeaubonnen geven die ze gratis van hun werk kregen. Dit gedrag is niet alleen een individuele keuze, maar een patroon dat vaak terugkomt in kringen van mensen die schaarste hebben meegemaakt.
De verteller van dit verhaal, zelf een universiteitsafgestudeerde, werkte tijdelijk in een magazijn in Melbourne (Australië) waar televisies de hele dag werden versleept. De collega’s uit de arbeidersklasse deelden niet alleen hun lunch, maar boden ook ritten aan en hielpen elkaar in het weekend met verhuizen. Daartegenover stonden mede-universiteitsafgestudeerden die zich terugtrokken en hun geld spaarden voor een toekomstig vertrek. Die observaties wijzen op de ‘paradox van schaarste’: schaarste lijkt eerder tot vrijgevigheid dan tot egoïsme te leiden.
Wat onderzoek laat zien en hoe het werkt
Onderzoek, zoals dat van Oxford Academic, suggereert dat herinneringen aan schaarste een competitieve instelling kunnen activeren die zowel egoïstisch als genereus gedrag kan uitlokken, afhankelijk van de situatie. De context maakt het verschil; of mensen het met anderen opnemen of tegen de schaarste zelf, bepaalt hoe vrijgevigheid zich openbaart.
Een ander mechanisme is hoe mensen bepalen wat genoeg is. Wie is opgegroeid met schaarste heeft vaak een intuïtief gevoel voor wat echt nodig is versus wat gewenst is. Zo kan iemand goed rondkomen van € 30k en € 60k als ruim ervaren, terwijl iemand die opgroeide in een huishouden met een inkomen van € 92.000€ 60k als krap ziet.
Daarnaast benadrukt Psychology Today het belang van altruïstische driften en gedragingen als bindmiddel voor families en sociale groepen. Vrijgevigheid kan worden gezien als een manier om met schaarste om te gaan: ervaringen delen in plaats van overmatige vriendelijkheid te tonen.
Hoe vrijgevigheid zich in de praktijk uit
Vrijgevigheid verschijnt op allerlei manieren. Alledaagse gebaren, je bank aanbieden, een maaltijd delen, ritten aanbieden of helpen verhuizen, zijn concrete voorbeelden. Op grotere schaal vertalen zulke acties zich naar liefdadigheid en vrijwilligerswerk.
Dat gezegd hebbende, niet iedereen die met schaarste is opgegroeid wordt automatisch vrijgevig. Sommigen reageren met hamsteren uit angst; dat kan gezien worden als een trauma dat voortkomt uit gebrek.
Er is wel ruimte voor verandering. Volgens de University of Illinois kan het bevorderen van dankbaarheid materialisme verminderen en vrijgevigheid onder jongeren vergroten. Het is belangrijk om de rol van dankbaarheid te erkennen bij het omzetten van ervaringen met schaarste in overtuigingen die delen stimuleren als tegenwicht voor armoede.
De meest genereuze persoon in je familie is waarschijnlijk niet degene met het meeste geld, maar degene die het minst had. Ze zijn royaal, niet ondanks hun achtergrond, maar juist door die achtergrond. Begrijp en waardeer de mensen in je omgeving die dat voorbeeld geven; zij herschrijven het verhaal van schaarste en laten zien hoe waardevol geven kan zijn.
