Grote studie toont aan dat zowel colonoscopie als FIT-test het risico op ernstige gevallen van darmkanker verlaagt
Het gerandomiseerde, gecontroleerde onderzoek SCREESCO, gepubliceerd in het vooraanstaande tijdschrift Nature Medicine, levert interessante inzichten over screening op colorectale kanker. De studie, uitgevoerd door onderzoekers van de Universiteit van Uppsala en het Karolinska Instituut in Zweden, vergelijkt colonoscopie en de fecale immunochemische test (FIT) met de gebruikelijke zorg zonder georganiseerd screeningsprogramma.
Wat hield de studie in en wie deden mee?
Het onderzoek, het grootse in zijn soort, omvatte 278.280 deelnemers, allemaal 60 jaar oud, uit 18 regio’s in Zweden. Deelnemers werden willekeurig ingedeeld in drie groepen: éénmalige colonoscopie, twee ronden FIT, en een controlegroep zonder screening. De mediane follow-up bedroeg 4,8 jaar. De meeste deelnemers hadden geen voorafgaande ernstige ziekten, wat de resultaten representatief maakt voor de algemene bevolking.
De colonoscopie was een eenmalige ingreep (kijkonderzoek van de dikke darm), terwijl de FIT bestond uit twee testrondes met een lage drempelwaarde voor hemoglobine (de fecale immunochemische test, die bloed in de ontlasting opspoort). Bij een positieve FIT werd een diagnostische colonoscopie aanbevolen, volgens richtlijnen van de American Cancer Society. Voor personen met een gemiddeld risico zou de FIT jaarlijks herhaald worden.
Wat lieten de resultaten zien?
De bevindingen zijn opvallend: de detectie van vroege stadia van kanker was 58,7 gevallen per 100.000 personen per jaar bij colonoscopie, tegenover 42,5 gevallen in de controlegroep. Voor FIT was dat 52,7 gevallen versus 44,4 gevallen in de controlegroep. Concreet betekent dit dat colonoscopie 38% meer vroegstadiumkankers vond dan geen screening, terwijl FIT 19% meer vond. Na vier jaar nam het aantal gevorderde kankers in beide screeningsgroepen af vergeleken met de groep zonder screening.
Universiteitsvertegenwoordigers Anna Forsberg en Dr. Luis Caro benadrukken dat vroege opsporing de overlevingskansen flink kan verhogen, met genezingspercentages tot 90%.
Er werd ook een lichte toename gezien van gastro-intestinale en hartproblemen, vooral in het eerste jaar na screening. Het sterftecijfer bleef echter ongeveer gelijk, rond 550 sterfgevallen per 100.000 personen per jaar in alle groepen.
Kanker in cijfers en vooruitblik
Colorectale kanker is wereldwijd de derde meest voorkomende tumor en de tweede belangrijkste oorzaak van kankersterfte. De ziekte treft vooral mensen ouder dan 50 jaar, al zien we een stijging bij jongere volwassenen. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie veroorzaakte colorectale kanker in 2022 ongeveer 1,9 miljoen nieuwe gevallen en meer dan 900.000 sterfgevallen. Risicofactoren zijn leeftijd, familiale voorgeschiedenis, slechte voeding, sedentarisme, obesitas, alcoholgebruik en roken.
De SCREESCO-studie verwacht tot 2030 vervolggegevens beschikbaar te stellen, met de bedoeling dat de langetermijneffecten een significante daling in de wereldwijde sterfte door colorectale kanker aantonen. Nationale en internationale experts, waaronder Eric Topol, prijzen de studie vanwege zijn omvang en de betekenisvolle uitkomsten rond vroege diagnose en vermindering van gevorderde kankers. De resultaten onderstrepen het belang van effectieve screening en bieden perspectief op betere volksgezondheid naarmate meer gegevens beschikbaar komen.