Afgelegen vulkaan ontwaakt na 700.000 jaar stilte
Een recente studie laat zien dat de vulkaan Taftan, in het zuidoosten van Iran, in de afgelopen tien maanden met ongeveer 8,9 cm is opgetild. Dat lijkt misschien weinig, maar het is een duidelijk teken dat er onder de top druk aan het opbouwen is. De bevindingen zijn gebaseerd op satellietgegevens en worden gepubliceerd in het tijdschrift Geophysical Research Letters. Ze onderstrepen dat het vulkanische systeem beweegt en dat verdere observatie nodig is.
Waar ligt Taftan en wat zijn de cijfers?
Taftan is 3.940 meter hoog (boven zeeniveau) en ligt zo’n 50 km van de stad Khash. De vulkaan heeft twee hoofdtoppen en staat bekend om langdurige gasuitstoot via de topfumarolen. In ongeveer tien maanden tijd is er een totale opheffing van 8,9 cm gemeten, met de verhoging gecentreerd nabij de top. Die opheffing is nog niet afgenomen, wat erop wijst dat de opgebouwde druk nog niet is weggevloeid.
Het model plaatst de bron van die beweging tussen 490–630 meter onder het oppervlak, terwijl het dieper gelegen magmareservoir zich meer dan 3,2 kilometer onder het oppervlak bevindt. Belangrijk is dat de meeste verschuivingen worden veroorzaakt door gassen in het ondiepe hydrothermale systeem en niet door vers magma dat omhoogkomt. De stad Khash ligt dicht genoeg om bij gunstige windrichtingen de geur van zwavel te ruiken, wat het belang van nauwkeurige monitoring benadrukt.
Hoe werd dit ontdekt?
De waarnemingen zijn gedaan met behulp van InSAR (Interferometric Synthetic Aperture Radar), toegepast via de Sentinel-1 satellieten. Die satellieten zijn handig omdat ze dag en nacht kunnen meten en door wolken heen kijken. In afgelegen gebieden, waar veldapparatuur ontbreekt, bieden ze veel informatie, maar de studie benadrukt ook de noodzaak van extra meetinstrumenten op de grond, zoals seismometers en GPS-ontvangers. Samen geven satelliet- en velddata een completer beeld van wat er onder de vulkaan gebeurt.
De onderzoekers hebben ook andere mogelijke oorzaken, zoals hevige neerslag en nabijgelegen aardbevingen, uitgesloten. Het opwaartse signaal was consistent en zonder externe verstoring, wat wijst op een interne vulkanische oorsprong.
Wat kan de oorzaak zijn en wat betekent dat?
De meest waarschijnlijke verklaring is dat gas zich ophoopt en door het ondiepe systeem van de vulkaan naar boven perst. De onderzoekers schetsen twee hoofdscenario’s: gas hoopt zich op in dichte gesteenten en veroorzaakt breuken, of er zijn kleine smeltpulsen die volatielen (gassen) vrijgeven die verder omhoog werken. Beide scenario’s passen bij de waargenomen diepte van de bron en bij het afnemen van de opheffingshoeveelheid.
Het directe risico is een freatische explosie (stoomgedreven explosie dicht bij het aardoppervlak). Zulke explosies kunnen schadelijk zijn voor de gezondheid van mensen en voor de landbouw in de windrichting. Nabijgelegen gemeenschappen zoals Khash moeten daar alert op zijn.
Wat adviseren de experts?
De onderzoekers roepen op tot meer waakzaamheid en tot voorbereidingsmaatregelen. Hun aanbevelingen omvatten het installeren van een basisnetwerk van seismometers en GPS-ontvangers, en het uitvoeren van continue gasmetingen bij de ventilatieopeningen. Lokale autoriteiten wordt ook aangeraden evacuatieplannen op te stellen, gevaarenkaarten te maken en de bevolking te informeren.
In de woorden van een van de wetenschappers, González: “Het moet op de één of andere manier in de toekomst loslaten, hetzij gewelddadig of rustiger. Deze studie heeft niet tot doel paniek te veroorzaken bij de mensen. Het is een waarschuwing voor de autoriteiten in de regio Iran om middelen aan te wijzen om hiernaar te kijken.”
Vulkanen zoals Taftan laten zien dat stilte niet altijd betekent dat alles stabiel is. Ook als ze rustig lijken, kunnen ze binnen enkele maanden weer actief worden. Het is belangrijk om waarschuwingssignalen serieus te nemen en voorbereid te zijn op het onverwachte.